Уваходныя білеты

    • Для дарослых 1 руб. 50 кап.

    • Для навучэнцаў ССНУ 1 руб. 20 кап.

      Cтудэнтаў ВНУ

      Пенсіянераў

    • Для школьнікаў 1 руб.

    • Для ваеннаслужачых тэрміновай службы бясплатна

      Дашкольнікаў

      Інвалідаў

      Ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны

      Дзяцей-сірот

Экскурсіі

  • Аглядная экскурсія (да 25 чалавек) 5,00–8,00 руб.

  • Тэматычныя экскурсіі (да 25 чалавек) 9,00 руб.

  • Тэатралізаваная экскурсія (да 25 чалавек) 12,00 руб.

Замовіць экскурсію

Адукацыя

  • Тэматычныя заняткі (да 25 чалавек) 8,00 руб.

  • Лекцыі (да 25 чалавек) 12,00 руб.

Замовіць навучанне

Іншыя паслугі

  • Прадстаўленне інтэр’ера для фота-відэа здымкі 6,00 руб.

    (да 7 чалавек)

  • Выстаўка (часовая) 5 кап.

    (для ўсіх катэгорый наведвальнікаў)

Экскурсіі ў Музеі Максіма Багдановіча могуць праводзіць толькі штатныя навуковыя супрацоўнікі музея.

Выбраныя творы

Вершы

Санет

1911

Зімой

1910

Лясун

1909

Кніга

1912

Пераклады

Effet de nuit

1911—1912

Азра

1909

Вязень

1915–1916

Паўстанне

1913—1914

Апавяданні

Шаман

1914

«Баян» – вялікі, нядаўна адбудаваны параход амерыканскага кшталту – рэжа носам ціхую, цёмную ваду, а ад абодвух яго бартоў бягуць ускіпаючыя пенай невысокія палосы хваль. Даўно ўжо зышла на зямлю напоўправідная цёплая летняя ноч, i залацісты стоўп ад поўнага месяца ўжо лёг на люстраную гладзь шырокай Волгі. Ён увесь дрыжыць, зыбаецца, пераліваецца агнямі i, папаўшы раптам пад хвалі, узнятыя параходам, шырыцца, драбіцца i доўга цягнецца светлым следам за нашай кармой. Тады здаецца, быццам на вадзе зіяе залатая кальчуга калісьці ўтопшага тут вялікалюда або быццам залаты невад калышацца на цёмнай гладзі рaкi, а ў iм кiшмa кішыць залатой жа рыбы. Але патроху рассыплюцца звенні кальчугі, распадзецца залаты невад на безліч паблутаных, узвіваючыхся светлых ніцей, ды зліюцца паміж сабой пераліўчатыя нiткi, – i iзноў будзе дрыжаць на рацэ ясны, бліскучы стоўп, быццам залаты шлях да блізкага шчасця. I так цэлымі гадзінамі ўсё тое ж; дрыжыць i драбіцца залатая пуціна; ледзь-ледзь маячыць лугавы бераг Волгі; цёмным зломам рысуецца на небе гарысты бераг; там-сям гараць аганькі бакенаў, у цемні нябачных. Калі-нікалі праплывае міма доўri чорны плыт з вогнішчам, адбіваючымся чырвонай плямай у цёмна-люстранай вадзе. На мiг з мроку выгляне колькі стаячых на плыту чалавецкіх фігур, мільгане ярка асветленая сіняя або рожавая кашуля, пачуецца нягучны голас, – пачуецца i сіцхне, i знікнуць у цемні постаці плытнікоў, i сам плыт згіне з вачэй. Бывае яшчэ – у ціхім паветры загудзіць труба сустрэчнага парахода, наш яму адгукнецца, замахаюць сігнальнымі ліхтарнямі, – i праз тpoxi часу ён прабяжыць каля нас, бліскаючы зялёным бартавым агнём i светлымі роўнымі прарэзамі вокнаў, ідучых яркай паласой уздоўж усяго парахода. 3 капітанскага мосціка пачуецца кароткая каманда. Каля борта зашуміць i ўспеніцца вада, ажывуць размовы, i зноў пад спакойны гул машыны i шум параходных колаў агорнуць душу няясныя, але ціхія i мілыя думы. Мяне яны ўжо даўно ўзялі ў палон. Праўда, поруч са мной на палубнай лаўцы сядзіць, бесперастанку гаворачы, папутчык, каторы гадзіны дзве назад запытаўся аб якойсь драбніцы мяне, завёў гутарку i аж даскіль не можа стрымацца. Але я нядбала слухаю яго мовы, а яшчэ горш бачу ў цемні яго твар. Толькі калі ён падносіць запаленую сярнічку да папяросы, укрываючы яе ад цёплага вецярка рукамі, – агністае святло залівае яго далоні i твар, пальцы па краях робяцца празрыста-чырвонымі, i з негустога мроку выступае чорная бародка, вусы, храшчаваты нос i карыя хваравіта-бліскучыя вочы. Гавора ён ёмка, шпарка, як чалавек, каторы нагаладаўся па гутарцы. Я не спыняю яго, – мне зусім не хочацца размаўляць, бо Волга закалыхала мяне, i тaкiмi дaлёкiмi, не торкаючымі сэрца, зрабіліся самыя гарачыя словы.

«Хораша ў нас на Волзе! – вымаўляе падарожны грудным, тpoxi сіпаватым голасам. – Шырыня-то, шырыня-то якая! Добра сказаў аб гэтым Горкі Аляксей Максімавіч. Глядзіш, кажа, на Волгу, i не разумееш: ці яна табе ў грудзі плыве, ці сама з твaix грудзей цячэ. Ды i краса ж тут! Здаецца, нідзе такой красы няма. Глядзіце, як светла, – быццам чырвонае золата зыбаецца на рацэ. А калі мы цёмнай ноччу пад’едзем да Ніжняга, дык там i не тое яшчэ пабачым. Вельмі ўжо прыгожы агонь пры гэтай цемнаце. Кірмаш за Акой тады i гарыць, i зіяе, музыка ў Глаўным Доме грыміць. 3 другога боку на самым юру заезд «Восточный Базар» уздымаецца, увесь круглымі электрычнымi малочна-белымі ліхтарамі ўнізаны. Па гарэ, на каторай горад стаіць, удоўж кожнай дарожкі цягнуцца ланцугі ліхтарных агнёў, а тутака, на самай Волзе, мнoгiмi соткамі параходы i баркі стаяць – з мачтаў аганькі глядзяць, параходы ўнутры асветлены, усе вокны зіяюць, аж здаецца, быццам параход да краёў святлом наліт. А вада-то ў Волзе густа-цёмная, i ад усяго гэтага святла па ёй залатыя кругі разбягаюцца, драбяцца, блутаюцца; днішчы параходаў нібы агнявымі водараслямі абрастаюць... Эх, ды што гаварыць: бачыць гэтае трэба, бачыць.

Але i ўдзень Ніжні не менш красны. Пад’язджаем да яго на параходзе, а ён-то ўвесь па гарэ паўзе, а гара ўся ў зелені – праз зелень тую белы, а дзе i чырвоны крэмль выглядае, гмaxi ўcix колераў лепяцца, царкоўныя купалы ўздымаюцца, крыжы ix ад сонца аж зіхацяць... Краса!

– А добра, што чалавек навучыўся скрозь бачыць красу, – памаўчаўшы, iзноў звярнуўся ён да мяне. – Аб гэтым я многа думаў, жывучы ў Нарымскім кpai, бо i там я пабываў. Які-такі наш Нарымскі край – казаць не буду, бо i caмi, пэўна, добра ведаеце. Адно толькі скажу: ночы там доўгія, цёмныя, бязмесячныя. Цягнуцца яны, цягнуцца, i, здаецца, канца iм няма. Але i ўдзень прыемнага мала: снег, адзін снег навакол, куды нi глянь, – усё снег ляжыць ды яшчэ да таго ж з неба валіцца. 3 раслін адны толькі скарлючаныя бярозкі спатыкаюцца; праўда, летам яшчэ мох ёсць, а к восені журавіна паспявае, але гэтулькі тады рознай машкары з’явіцца, што i лету не будзеш рад: ледзь-ледзь не з’ядае яна чалавека. Цяжкае i прыкрае там жыццё. А іншы раз нават страшна зробіцца, – так ясна бачыш усю сваю бяспомачнасць перад суровай зямлёй. I розныя думы спакою не даюць: усё маячацца тыя часы, калі калматы чалавек хадзіў па беднай i непрыветнай зямлі i патроху, на працягу доўгіх тысяч лет, рабіўся з чатырохногага двухногім. Перарабляўся ён, падвышаў свой розум, – а разам з тым павінна была pacцi ў яго душы бяскрайная, трывожная нуда, бо зямля наша сувора, жорстка, невясёла, i так няцвёрда на ёй існаванне чалавека. Неглыбока ўвайшлі ў зямлю яго карэнні. I калі чалавек спатыкаўся з якой-небудзь нястрыманай i грознай сілай зямлі, каторая вось-вось прыдушыць яго, зламае, растопча, – тады чуццё гэта з цёмнай глыбіні душы прасачывалася ўгару, залівала мазгі, ахапляла ўсяго чалавека, i ён... Ну, што ён мог зрабіць? Xiбa толькі, згадаўшы свой даўні звярыны звычай, станавіўся на ўсе чатыры лапы i пачынаў выць... вось як ваўкі выюць. Але гэткія здарэнні на кожным кроку яму спатыкалкія, а не мог жа ён жыць у вечным спуду, у вечнай нудзе. Павінен жа ён быў даць сабе якую-небудзь раду? А калі так, дык што ж гэта за рада была? Адказ: знайсці дужа цікава, бо i сучасны чалавек тое ж сама пачуванне павінен мець. Няхай сабе ў самым падполлі душы, а ўсё ж такі жыве яно ў нас. Гэта, як той казаў, спадчына, пакінутая нам ад прадзедаў. Ды не так ужо стала трымаемся мы на зямлі, а яна ўсё тая ж: важкая, жорсткая, цёмная.

Вось якія думы снаваліся ў мяне ў Нарыме. Там жа i адказ да ix знайшоў.

Здарылася гэта зімою. Прыехаў да нас шаман, каб гаспадара юрты дачку ад хваробы адратаваць, – пaмipaла ўжо яна. Дзеля гэтага прыезду ўсе выпілі – i гаспадар, i гаспадыня, i хворая... Нават малыя дзеці сербанулі, а шаман гэты, ведама, найболылі ад усіх. Аднак, нягледзячы на выпітае, нуда ўcix брала... Дзень выдаўся ветраны, мяцельны. Стаяць тры нашыя юрты ў сняговай пустэлі: а навокал усё бушуе; нi праходу, ні праезду няма; замяце нас завірухаю, замёрзнем мы, ці што, – ратунку не будзе ніадкуль. Кепска! Не тое, каб страшна было, – не, ужо да ўсяго звыклі мы, – а так нешта ўнутры пачынала пасасываць. А тут яшчэ гэта хворая стогне... Толькі гляджу я, – устаў шаман, узяў свой бубен (без бубна ён кроку не ступіць), ударыў у яго i запяяў. Доўгую такую, дзіўную песню зацягнуў. Hi складу ў ёй, ні ладу не было, але затое сэнс дужа цікавы. Казалася ў гэтай пecнi, прымерам гаворачы, аб тым, што зямлі, лепшай ад Нарымскага краю, ува ўciм свеце нідзе не спаткаць. Чаго толькі тут нi ёсць: мох сцелецца, журавіны – аж не абабраць, нават бярозка – i тая расце; у рэках рыба водзіцца; штогод два разы птушкі вялікімі стадамі праносяцца; самае ж глаўнае – вазацкія сабакі i алені. Іх шаман асабліва старанна рассмакаваў. Ну, тут шмат яшчэ чаго ў гэтай песні было; нават i на тое шаман не забыўся, што вось незадоўга Іван Матвеіч – скупшчык тутэйшы – прыедзе, гарэлкі i тытуну прывязе. Коратка кажучы, з якога боку нi падхадзі, – усё Нарымскі край неспадзявана добры. Гляджу я, – шаман ад песні болылі, чым ад гарэлкі, сп’янеў; усе павесялелі; гаспадар нават з нейкай пагардай на мяне ўзіраецца: бач, значыцца, якая наша старонка.

I здалося мне тады, што я на адзін з найвялікшых каранёў красы натрапіў. Здалося мне, што пачуццё красы вытварылі сабе людзі таму, што былі змучаны i запужаны суворай зямлёй; вытварылі, каб пазбыцца няяснага, але бяскрайнага, усю душу запаўняючага смутку. I тады лягчэй стала ім жыці, бо зямлю яны бачылі прыгожай, а не такой, якою яна запраўды ёсць: не жорсткай i грознай i бязмерна моцнай, гатовай кожную мінуту прыціснуць бяспомачнага, жалкага чалавека, сказіць яго, расплюшчыць, растаптаць, ад каторай не ўкрыешся, не схаваешся, не абаронішся. I не беднай, важкай i цёмнай бачылі яны яе, не той злой мачыхай, што прысудзіла iм цяжкае, невясёлае жыццё... Не, бачылі яны яе ў пералівах барвоў i згукаў, цешыліся гэтым, самыя грозныя з’явішчы прывучыліся бачыць самымі пекнымі, – i знікаў у ix душах жах i ўхадзіў кудысь у падзямельныя норы душы, каб толькі зрэдку, гады ў рады, выхадзіць адтуль i наганяць смутак на чалавека. Звычайна, не адзін толькі важкі сум прымушаў людзей вырабляць пачуццё красы, i не адразу вырабілася яно. Але я ўпэўнены ў тым, што тут крыецца адзін з самых тлустых i цікавых каранёў гэтага пачуцця. А вы як думаеце?

– Не, гэта не зусім так, – адклікнуўся я. – Прыглядзіцеся, напрыклад, да паэзіі, i вы пераканаецеся, што народы некультурныя, i нават напоўкультурныя не бачылі ў прыродзе ніякай красы. Перагарніце хаця б велізарнейшую Іліяду або Адысею; там вы знойдзеце шмат вершаў аб красе розных людзей, учынкаў, рэчаў, – а аб красе зямлі бадай што нi слова няма. Амаль не тое ж самае i ў рымскай паэзіі. Толькі ў часы так званага «Адраджэння» людзі навучылісія бачыць у зямлі красу. Значыцца, сотні i тысячы год жылі людзі, не закрываючы ад сябе красой усю беднасць i суворасць зямлі; а калі вам паверыць, дык яны павінны б былі ўсе звар’яцець або перадушыцца. Што ж вы скажаце аб гэтым?

– Ат, – адмахнуўся ён рукой. – Я ж i кажу вам, што не адразу вырабілася ў чалавека ўменне бачыць у прыродзе красу. Вось вы i час паказалі, калі яно развілося досыць поўна, – пару «Адраджэння». А што да грэкаў, каторыя не ўмелі ўкрыць ад cвaix вачэй красою жах зямлі, дык затое ж паміж ix узрасла вера ў нястрыманую моц сляпога, адвечнага Кона; усе грэцкія трагедыі, – найвялікшыя трагедыі, лепш ад каторых не было нi раньш, нi пазней, – усе яны кажуць аб адным: як гэты Кон нішчыць волю i сілы чалавека, як ламае ix, быццам тонкія пруцікі. Цяпер мы не бачым зямлю страшнай, а бачым яе прыгожай, i таму ў нашай трагедыі няма Кона. Ува ўcix нашых драмах, раманах, апавяданнях трагізм тоіцца не за чалавекам, а ўнутры яго, у тых цёмных, дзікіх сілах, каторыя ён калісьці скарыў, заціснуў у падзямелле душы, забыўся на ix i з жахам згадвае толькі тады, калі яны раптоўна прарвуцца, заліюць сабою мазгі, затуманяць розум, зніштожаць адпор волі, кінуць чалавека ў брудныя i шалёныя ўчынкі».

Кажучы гэтае, мой сусед ужо не сядзеў: як чорная мара, стаяў ён перада мною, а чырвоны кончык папяроскі ў яго руцэ paбiў сярэдзь цёмнага паветра шырокія агнявыя кpyгi. Але гутарка наша, ужо зацікавіўшая мяне, так i не дайшла да канца. Гулка загудзеў параход, забегалі матросы, ажывілася публіка. Мы аглянуліся, на высокім, змрочным берагу чорным зломам падымалася званіца, свяцілся аганькі, віднеліся дзве-тры чырвоныя плямы – бартавыя ліхтары параходаў, стаяўшых тут у прыстанях. Гэта быў Яр..., горад, у каторым майму падарожнаму трэба было сыйсці. Мы развіталіся. А ў тую ж ноч, яшчэ недалёка адышоўшы ад прыстані i даўшы поўны ход, наш «Баян» натрапіў у змроку на лодку, i я мог зразумець, чаго варта краса гэтай цёмнай ночы i аксамітна-чорнай вады; пачуліся крыкі, нехта кінуў ратунковы круг, але ў цемні не было бачна, хто тоне, дзе тоне i цi туды было трэба кіцаць. Параход зменшыў свой ход, завярнуўся, напаткаў мінут праз дзесяць перавернутую ўверх дном лодку, але каля яе не было бачна жоднага чалавека. Раздаўся гудок, i параход iзноў пайшоў упярод.